ثةيرِةو ثرؤطرامى يةكيَتى نابينيان و كةم بينايانى كوردستان
بةشى يةكةم
ماددةى يةكةم :
1. ناوى ريكخراو يةكيَتى نابينايان و كةم بينايانى هةريَمى كوردستان .
2. ئةم زاراوانةى ئةم مانايانةى دةبةخشيَت.
1/ هةريم ... هةريمى كوردستان
2/ يةكيَتى ..... يةكيَتى نابينايانى كوردستان
ماددةى دووةم :-
ثيَناسةى يةكيَتى ... يةكيَتى كيانيَكى بى لايةنى سةربةخؤية هيض مةبةست و مةراميكى ئايينى و سياسى و ماددى نىية لة هةمان كاتدا تيَدةكؤشىَ بؤ بةرزركدنةوةى ئاستى هؤشيارى و رؤشنبيرى و كؤمةلايةتى و تةندروستةى سةرجةم نابينايان و كةم بينايانى كوردستان.
ماددةى سىَ يةم :
دةستةى بالاى يةكيَتى و لقةكانى
دةستةى بالا لة ثايتةختى هةريمى كوردستان دةبيت و لة هةموو شارو شارؤضكةكان لق و نووسينطةى دةبيت ، هةروةها بؤى هةية لق و نوسينطةى تريش لةناوةو دةرةوةى هةريمى كوردستان بكاتةوة بةثىَى ثيَويست ، دواى وةرطرتنى رةزامةندى وةزارةتى ناوةخؤى حكومةتى هةريمى كوردستان .
بةشى دووةم
ماددةى ضوارةم : ئامانجةكانى يةكيَتيةكةمان
يةكيَتيةكةمان هةول دةدت بؤ طةشةثيًَدانى ئاستى رؤشنبيرى و كؤمةلايةتى و ئابوورى سةرجةم نابينايان و كةم بينايان و ضارةسةركردنى كيَشةو طيروطرفتةكانيان لة ذيانى رؤذانةياندا بؤ طةشةكردنى بيرو تواناكانيان بؤ بةرةو ثيَ شبردنى رةورةوةى ذيانى و ثاراستنى بةرذةوةنديةكانى سةرجةم نابينايانى كوردستان بةم شيَوةيةى خوارةوة.
أ/ ثشتطيرى كردن لة ثةرلةمان و حكومةتى هةريمى كوردستتان لة داكؤكى كردة لة مافةكانى طةلى كورد كة تيَيدا مافةكانى نابينايان بةرجةستة بكريَت.
ب/ يةكيَتيةكةمان تيَدةكؤشيَت لة ثيناو ثةرنسيبةكانى ديموكراتى و ريزطرتن لة مافةكانى مرؤظ .
ج/ طةشةثيَدانى هزرو بةهرةى نابينايان بة كردنةوةى خولى ثيَشخستن لة بوارةكانى ئةدةبى و هونةرى كؤمةلايةتى و تةندروستنى و وةرزشى و ثيشةيى.
د/ تيَكةلاو كردنيان بةكؤمةل و طةشت و طوزار ثيَكردنيان وة هاوبةشى كردن لة ئاهةنط و بؤنة طشتيىةكاندا و ئاسوودةكردنى بارى دةروونيان و رةخساندنى هةلو مةرج بؤ دروست كردنى ثةيوةندى لة نيَوانياندا.
ث/ يةكيَتيةكةمان بؤى هةية سندوقيك تةرخان بكات بؤ كؤكردنةوةى هاوكارى لةلايةن دام و دةزطا حكومى ناحكوميةكان بؤ كؤمةك كردنى ئةو نابينايانةى ثيَويستيان ثيَيةتى ثاش وةرطرتنى رةزامةندةى لةلايةنى ثةيوةنديدار.
ح/ هةول دان بؤ طةرانةوةى ئةو نابينايانةى كة دابرِاون لة خويَند و كارئاسان كردن بؤ ئةو كةسانةى كة بةردةوامن لة خويَندن .
خ/ يةكيَتيةكةمان بؤى هةية هؤكانى راطةياندن بةكاربهيَنى وةكو راديؤ و بلاوكراوةيةك بة نووسينى ئاسايى بيت ياخود نووسينى برايبل تايبةت بة نابينايان يان بة تؤماركردن لةسةر كاسيت و سيدى
د/ هةول دان بؤ دابين كردنى ئةو كةرةستة سةردةمية ثيَويستيانةى كة تايبةتن بة نابينايان بؤ ثيَش خستنى و طةشة ثيَدانى ئاستى نابينايان لة ناوةو دةرةوةى ولات.
ذ/ هةولَ دان بؤ نزيك بوونةوة بةستنى ثةيوةندى لةطةلَ ئةو كؤمةلَةو ريكخراو دةزطا هاوشيَوانة لة دةرةوةو ناوةوةى ولات دان.
ر/ هةولَ بدرىَ ئةو نابينايانةى كة تواناى كاركردنيان هةية دابمةزريَن لة دام و دةزطاكانى حكوومةت و كةرتة تايبةتيةكان
س/هةول دان بؤ دامةزراندتنى ثةرتووك خانةيةكى دةنطى تايبةت بة نابينايان.
ش/ كردنةوةى يانةيةكى تايبةت بة نابينايان كة تيَدا سةرجةم ضالاكية هونةرى و وةرزشيةكان تيَدا ئةنجام بدرىَ.
ص/ يارمةتى دانى ئةو نابينايانةى كة لة ناوةو دةرةوة ولات ضارةسةريان هةية.
ض/سوود وةرطرتن لة شارةزايانى كؤمةل ناسى و دةرون ناسى بؤ ضارةسةركردنى طيروطرفتة كؤمةلايةتى و دةروونى نابينايان.
و/رةوانة كردنى هةنديَك لة نابيناية بؤ دةرةوةى ولات بؤ زياتر شارةزايى بوون لة بوارة جياجياكانى تايبةت بة نابينايان.
بةشى سىَيةم
ماددةى ثيَنجةم / مةرجةكانى هاتنة ريزى ئةندامان :
1/ هةر كةسيك نابينا بيت ياخود كةم بينا بيت دةتوانيَت ببيَت بة ئةندام لةيةكيَتيةكةمان.
2/دانيشتووى هةريَمى كوردستانى عيَراق بيت.
3/ تةمةنى لة (6)) سالَ كةمتر نةبيت و لة (60) سالَ زياتر نةبيت.
4/خاوةن هةلَسوكةوت و خورِةوشتيَكى ضاك و ثاك بيت بة ثشتطيرى كردنى لةلايةن دوو ئةندامى يةكيَتيةكةمان.
5/ثةيرةو ناوةخؤى يةكيَتةكةمان ثةسةند بكات.
6/ داوايةك بة نووسراو ثيَشكةش بكات كة تيَيد=ا داوا بكات ببيَتة ئةندام
7/ئابوونةى سالانةى بدات .
8/ دةبيت ريذةى نابينايى لة (50%) كةمتر نةبيت بة ثالثشتى راثؤرتى ثزيشكى.
ماددةى شةشةم : لةدةست دانى ئةنداميَتى :
ئةنداميَتى كؤتايى ثىَ ديت لة يةكيَك لةم حالةتانةى خوارةوة
1/ نةمانى يةكيَك لة مةرجةكانى ئةنداميَتى.
2/مردن
3/ئيستقالة.
4/بةبرياريك كة هؤيةكةى ديارى كرابيت لةلايةن دوو لة سةر سىَ ى دةستةى بالاى يةكيَتى بةهؤى كردةوةيةكى زيان بةخش بة يةكيَتى يان ئامانجةكانى.
5/ئةطةر ئةندامةكة وون بوو ياخود بؤماوةى (3) سالَ نةزاندرا جيَطا و ريطاى لة كوىَ ية.
6/ئةطةر بةهؤى كارى بةدرةوشتى سزا درا.
7/ ئةطةر بةهؤى دذايةتى كردنى طةل و نيشتمان تاوان بار كرا.
ماددةى حةوتةم : جؤرةكانى سزادان ئةمانةن :
1/ وورياكردنةوة
2/سةرةنج راكيَشان
3/هةلثةساردن
4/دةركردن
هةروةها لق بؤى هةية ئةو سزايانةى سةرةوة ئاراستةى ئةندامانى بكةات ثاش وةرطرتنى رةزامةندى دةستةى بالاَ.
بةشى ضوارةم
دةستةكانى يةكيَتى
ماددةى هةشتةم : يةكيَتى ثيَك ديَت لة :
1/ كؤنطرة
2/ دةستةى بالاَ
3/دةستةى لقةكان
4/ ليذنةكان
ماددةى نؤيةم : كؤنطرة
1. كؤنطرة بةرزترين دةستةى يةكيَتى يةكيَتىية سىَ سال جاريك دةبةستريَت ئةطةر هؤيةك نةبيت بؤ دواخستنى.
2. كؤنطرة لة طشت ئةو ئةندامانةى يةكيَتى ثيَك ديت كة هاوبةشى سالانةيان داوة تاكو كاتى بةستنى ، و ئةطةر ذمارةى ئةندامةكانى لة ثيَنج سةد ئةندام زياتر بوو ئةوا كؤنطرة لة ريطاى نويَنةرةكان دةبةستريَت بةو ريذةيةى كة لةلايةن دةستةى بالاَ ديارى دةكريَت بة هةماهةنط لةطةلَ لقةكان.
3. ذمارةى ثيَويست بؤ بةستنى كؤنطرة بة ئامادةبوونى زؤرتر لة نيوةى ئةندامةكان دةبيت و ئةطةر ذمارةكةش تةواو نةبوو ئةوا كؤنطرة دوادةخريت ن و لةو كاتةشدا هةرضةند ئةندام ئامادةبن كؤنطرة هةدةبةستريت .
4. دةستةى بالاى يةكيَتى بة زؤرينةى دوو لةسةر سىَ ى ئةندامانى يان لةسةر داواى دوو لةسةر سىَ ى ئةندامانى كؤنطرة بؤى هةية كؤنطرةيةكى نائاسايى ببةستيَت لة كاتتى ثيَويست بة مةرجيَك تةنها بؤ ئةو مةبةستة بيت كة كؤنطرةكةى لةثيَناوى دةبةستريت
ماددة دةيةم : كؤنطرة ئةم دةسةلاتانةى هةية :
1. طؤرينى ثةيرةو و ثرؤطرامى ناوةخؤى يةكيَتى بةزؤرينةى دةنط.
2. تاوتوىَ كردن و ثةسةند كردنى راثؤرتى دةستةى بالا
3. ثةسةندكردنى بوودجةى يةكيَتى و ذميَريارى ك
4. هةلذاردنى دةستةى بالا لة ريطةى دةنط دانى نهيَنى راستةخؤ بةزؤرينةى سادة
5. دانانى سياسةتى طشتى يةكيَتى و دةركردنى بريارو راسثاردة بةكار وئامانجةكانى يةكيَتى
6. برياردان لةسةر داواى دةركردنى ئةندامانى يةكيَتى
7. تةنها كؤنطرة بؤى هةية لة هةلوةشاندنةوةو طؤرينى ناوو سرِكردنى ضالاكيةكانى تواندنةوةو يان يةكطرتنى لةطةلَ هةر ريكخراويَكى تردا
ماددة يازدةم : دةستةى بالاَ :
1. دةستةى بالا ثيَك ديت لة نؤ ئةندام و دوو ئةندامى يةدةك
2. أ. نابيت ئةندامانى دةستةى بالاَى يةكيَتى ئةندام بيت لةدةستةى كارطيَرى يةكيَتيةكةمان و كؤمةلةو سةنديكاكانى ديكة
3. نننابيت ثاليوراوى دةستةى بالا تةمةنى لة 25 سالَ كةمتر بيَت
4. نابيت دوو كةس لة خيَ.انيَك خؤيان بثاليؤن بؤ ئةنداميةتى دةستةى بالاَ ئةطةر هاوسةر بن يا خوشك و برا.
5. ثيوستة لةسةر ئةو ئةندامانةى كة خؤيان دةثاليؤن و دةستةى بالا نابيت لة ريكخرويَكى هاوشيَوة ئةندام بن.
6. ئةندامى دةستةى بالا بة مستقيل دادةنريت ئةطةر لةسىَ كؤبوونةوةى يةك لة دواى يةك ئامادة نةبوو يان لة ثيَنج كؤبوونةوةى جيا جيا ئامادةنةبوو لةماوةى سالَيَك بةبىَ ئةوةى ثاساوى هةبيت.
7. سةرؤكى لقةكان ئةندامى دةستةى بالاَ دةبن.
ماددةى دوانزدةم : دةستةى بالا ئةم دةسةلاتانةى خوارةوةى هةية:
1. دامةزراندنى ئةم نووسينطانة :
أ. نووسينطةى راطةياندن و ثةيوةندىيةكان
ب. نووسينطةى باس و ليكؤلينةوة
ت. نووسينطةى ليكؤلينةوة و ضاوديَرى ثيَشيل كردنى ياسا و مافى مرؤظ
ث. نووسينطةى دارايى
2. دةستةى بالا بؤى هةية نووسينطةى ديكة دابمةزرينيت لةكاتى ثيَويستدا
3. دةستةى بالاَ ضؤنيةتى ثيك هينانى ئةم نووسينطانة ديارى دةكات و هةر نووسينطةيةك بة سةرؤكايةتى يةكيَك لة ئةندامةكانى دةستةى بالا دةبيت و بريارةكانى كؤتياى نابيت ئةطةر دةستةى بالا ثةسةندى نةكات.
4. ئاراستة كردنى ضالاكيةكانى يةكيَتى و جىَ بةجىَ كردنى بريارو راسثاردةكانى كؤنطرة.
5. طةشةثيَدانى داهاتى يةكيَتى و ثاراستنى و ضاوديَرى كردنى خةرجيةكان
6. ثيَشكةش كردننى راثؤرتى ئيش و كارةكانى يةكيَتى بؤ كؤنطرة لة كؤبوونةوةى ئاساايى
7. ضاوديَرى كردنى ئيش و كارةكانى لقةكان و تيبينى دةربرين و ثيَشكةش كردنى رينمايى ثيَويست
8. سزادانى ئةو ئةندامانةى سةرثيَضى دةكةن بةسةرةنج راكيَشان و طةف ليَكردن و راطرتن لة ئةنداميَتى بؤماوةى شةش مانط زياتر نةبيت بؤ هةر حالةتيَكى سةرثيَضى
9. داواكردنى دةستةى لقةكان بؤ كؤبوونةوةى لةكاتى ثيَويستدا
10. دةستةى بالا كؤبوونةوةى ئاسايى خؤى دةبةستىَ ، كة مانطى لةيةك كؤبوونةوة كةمتر نةبيت
11. بريارةكانى دةستة بالا بة زؤرينةى دةنط دةبيت و ئةطةر دةنطةكان يةكسان بوون ئةو لايةى دةنطىسةرؤكى لةطةلَ دةبيت دةبيتة دةنطى لاسةنط
12. ئةطةر شويَنى سةرؤكى يةكيَتى ضؤل بوو ، جيَطر جيَطايةكةى دةطريَتةوةو ئيش و كارةكانى بة ئةنجام دةطةيةنيَت و دةستةى بالاكؤدةبيتةوة لةماوةى مانطيَك بؤ هةلبذاردنى سةرؤك بؤ ئةو ماوةى كةماوة.
13. رةفتارى ئاسايى لة دةرامةت و دارايى يةكيَتى دةكيات بةثىَ ى ياساكان.
14. ئةطةر رؤذى بةستنى كؤنطرةى ئاسايى يان نائاسايى دانرا دةبيت هةموو خةرجيةكان رابطريت تةنها ئةو خةرجيانةى نةبيت بريارى لةسةر دراوة بةبةردةوامى يان ئةوةى بؤ كؤنطرة تةرخان دةكريت.
15. كارو دةسةلاتةكانى جيَطر و ئينجا (سكرتيَرى ) يةكيَتى ديارى دةكات.
ماددةى سيانزةم : دةسةلاتةكانى سةرؤكى يةكيَتى :
سةرؤكى يةكَتى ئةم دةسةلاتانةى خوارةوةى هةية :
1. نويَنةرايةتى دةكات لةبةردةم دادطا و لةطةلَ ريكرخاوو دةستةى نيشتمانى و نيَو دةولةتى و لايةنى يكةدا
2. دامةزراندنى كارمةندانى يةكيَتى بةثىَى ثيَويست و كؤتايى هيَنان بة كارةكانيان
3. بريارى خةرج كردن لةسةر كارووبارى يةكيَتى لة سنوورى بوودجةى خؤى بةمةرجيَك هةر جاريَك لة (ضوار سةد و ثةنجا ) هةزار دينار زياتر نةبيت
4. بؤى هةية هةنديك لة دةسةلاتةكانى خؤى بداتة جيَطر يان سكرتيَرى يةكيَتى
5. بةخشينى يارمةتى كة لةسةدو ثةنجا هةزار دينا زياتر نبةيت بؤ هةرجاريَك ئةمةش بة مةرجيَك مانطانة لة %10 ى بودجةى يةكيَتى زياتر نةبيت
ماددةى ضواردةهةم : دةستةى كارطيَرى لقةكان:
لقةكانى يةكيَتى ثيَك ديَن لة :
1. دةستةى طشتى لق : ثيَك ديَت لة طشت ئةندامانى نيشتةجىَى ناوضةى لقةكة كة هاوبةشى هاتنة ريز و نوىَ و كردنةوةيان دابيت
2. دةستةى لق / لة حةوت ئةندام ثيَك ديت لةطةل دوو ئةندمى يةدةط كة لةلايةن دةستةى طشتى لق هةلدةبذيَردريَن
ب. نابيت ئةندامى دةستة لق لة هيض دةستةيةكى كارطيَرى يةكيَتى و سةنديكاكانى ديكة ئةندام بيت
ج. ئةندامى دةستةى لق بة (مستقيل) دادةنريت ئةطةر لةسىَ كؤبوونةوةى يةك لة دواى يةك ئامادة نةبيت يان لة ثيَنج كؤبوونةوةى جياجيا ئامادةنةبوو لةماوةىسالَيك بةبآَ ئةوةى ثاساوى هةبيت.
ماددةم ثانزةم / ئةركةكانى دةستةى لق
دةستةى لقةكان بةم ئةركانةى خوارةوة هةلَدةستيَت
هةلبذاردنى سةرؤكى لق و جيَطرى و بةرثرسي بةشةكان لةنيَو ئةندامةكانى دةستة ن جىَ بةجىَ كردنى بريارةكانى دةستةى بالاَ.
هةولي جىَ بةجآَ كردنى ئامانجةكانى يةكيَتى بدات
بةستنى كؤبوونةوةى مانطانة و بةرزكردنةوةى راثؤرت و ثيَشنيار بؤ دةستةى بالاَ.
سةرؤكى لق دةسةلاتى بةخشينى يارمةتى هةية كة لة (حةفتاو ثيَنج هةزار ) دينار زياتر نةبيت بؤ هةر حالَةتيَك بة مةرجيَك لة %10 ى بوودجةى لقةكة لة مانطيَكدا تيَثةرِ نةكات.
بةشى ثيَنجةم
دارايى و يةكيَتى
ماددةى شانزةم : دارايى يةكيَتى ثيَك ديَت لة :
1. هاوبةشى هاتنة ريز و نوىَ كردنةوةى ئةندمةكان كة لةلايةن دةستةى بالا ديارى دةكريت
2. بةرهةمى سامان و دةرامةتى يةكيَتى و قازانجى ضاثةمةنى و دةستكةوتنى ضالاكية كؤمةلايةتى و رؤشنبيريةكان
3. ئةو يارمةتى و دياريانةى ثيَشكةش بة يةكيَتى دةكريَن
ماددةى حةظدةهةم /
ثارةى يةكيَتى لة يةكيَك لة بانقةكان دادةنريت و دانان و دةرهيَنان بةثىَى ئةم سيستةمى ذميَريارى و ياساكانىدةبيت
ماددةى هةذدةهةم / ضةك و سةفتةجة بة ئيمزاى سةرؤكى يةكيَتى يان ئةوةى ئةو دةسةلاتى ثيَدةدات لةطةل ليثرسراوى نووسينطةى دارايى سةرف دةكريَت.
بةشى شةشةم
تؤمارةكانى يةكيَتى
ماددةى نؤزدةم : ثيويستة دةستةكانى كارطيَرى ئةو تؤمارانةى خوارةوة بكةنةوة:
تؤمارى ناوى ئةندامان
تؤمارى بريارةكان
تؤمارى ذميَريارى كة لة دادنووس ثةسةند دةكريت
هةر تؤماريَكى ديكة كة ثيَويست بيت
بةشى حةوتةم
هةلوةشاندنةوةى يةكيَتى
ماددةى بيستةم :
يةكيَتى هةلدةوةشيَتةوة بة بريارى كؤنطرة كة دوو لةسةر سىَى ئامادةبووانى دةنطى لةسةر بدةن بة مةرجىَ كةمتر نةبن لة نيوةى ئةندامانى كؤنطرة.
ماددةى بيست و يةك : لةكاتى هةلَوةشانةوةى ثاكسازيَك دادةنريت بؤ تيَكةو ليكةى دارايى و جىَ ماوةكةى دةدريَتة دةزطاى شةهيدان.